Wyniki badania opublikowali w czasopiśmie „Diabetes”.

Jak przypomnieli autorzy, wcześniejsze badania z udziałem ludzi sugerowały, że kolejność spożywania poszczególnych składników posiłku może wpływać na poziom glukozy we krwi. Np. zjedzenie warzyw, produktów białkowych lub tłuszczów przed węglowodanami pomagało ograniczyć jej poposiłkowy wzrost.

Nie było jednak jasne, jakie mechanizmy za to odpowiadają. Naukowcy podejrzewali, że znaczenie może mieć wolniejsze opróżnianie żołądka, dzięki któremu glukoza stopniowo trafia do jelita cienkiego, oraz zwiększone wydzielanie hormonów regulujących poziom cukru we krwi.

Aby dokładniej zbadać te zależności, międzynarodowy zespół pod kierunkiem prof. Daisuke Yabe przeprowadził serię doświadczeń na myszach. Zwierzęta podzielono na trzy grupy. Pierwsza po nocnym poście otrzymywała wodę, a następnie glukozę. Drugiej podawano oliwę z oliwek, a po 15 minutach glukozę. W trzeciej grupie kolejność była odwrotna - najpierw glukoza, a kwadrans później oliwa.

Następnie badacze zmierzyli poziom cukru we krwi myszy oraz stężenie hormonów uczestniczących w jego regulacji, czyli insuliny, glukagonu, GIP i GLP-1. Sprawdzali też, jak szybko zawartość żołądka przemieszczała się do jelita cienkiego.

Okazało się, że u gryzoni, które otrzymały oliwę przed glukozą, cukier wzrastał mniej gwałtownie niż u tych, którym podano ją później. Jednocześnie pokarm wolniej opuszczał ich żołądki, co opóźniało przedostawanie się glukozy do jelita i jej wchłanianie. Podobne efekty zaobserwowano również u zwierząt z cukrzycą typu 2, w tym z poważnymi zaburzeniami wydzielania insuliny.

Badacze ustalili ponadto, że wcześniejsze podanie tłuszczu zwiększało wydzielanie kilku hormonów, w tym GLP-1, GIP oraz glukagonu. Szczególnie zaskakująca okazała się rola tego ostatniego, ponieważ zwykle odpowiada on za podwyższanie poziomu cukru we krwi, pobudzając wątrobę do uwalniania glukozy.

Aby wyjaśnić ten mechanizm, naukowcy przeprowadzili kolejne eksperymenty, w których blokowali działanie glukagonu i GLP-1. Okazało się, że zahamowanie aktywności tylko jednego z nich nie znosiło korzystnego wpływu oliwy. Dopiero jednoczesne zablokowanie obu szlaków osłabiało ten efekt.

Zdaniem autorów oznacza to, że glukagon i GLP-1 częściowo się uzupełniają, wspólnie spowalniając opróżnianie żołądka i ograniczając wzrost poziomu cukru po posiłku.

Istotną rolę w tym mechanizmie może - ich zdaniem - odgrywać także nerw błędny, który łączy mózg z narządami wewnętrznymi i uczestniczy m.in. w kontrolowaniu trawienia. Kiedy chirurgicznie go przerwali, działanie oliwy ograniczające wzrost poziomu glukozy uległo osłabieniu.

Jak podkreślili naukowcy, takie wyniki wskazują, że kolejność spożywania składników pokarmowych uruchamia złożoną współpracę układu pokarmowego, hormonalnego i nerwowego.

- Nasze odkrycia sugerują, że kolejność, w jakiej składniki odżywcze docierają do jelit, może uruchamiać skoordynowaną reakcję hormonalną i nerwową, która zmienia tempo przemieszczania się glukozy z żołądka do jelita - wyjaśnił prof. Yabe.

Jego zdaniem zmiana kolejności jedzenia poszczególnych produktów mogłaby więc być prostym sposobem na poprawę kontroli glikemii, bez konieczności rezygnowania z całych grup pokarmowych.

Autorzy zaznaczyli jednak, że doświadczenia przeprowadzili na razie wyłącznie na myszach, a do tego podawali im wyizolowane składniki odżywcze, a nie zwykłe posiłki. Potrzebne są więc dalsze badania kliniczne, aby sprawdzić, czy te same mechanizmy działają u ludzi i czy można je wykorzystać w zapobieganiu cukrzycy oraz jej leczeniu.