Swift mierzy odległość do błysków gamma
Mimo swojej mocy, błyski gamma są trudne do uchwycenia, bowiem czasy ich trwania zawierają się od kilku sekund do jednej minuty. Poświata po tych zjawiskach, widoczna w promieniach Rentgena, dziedzinie optycznej i radiowej, może być obserwowana od kilku dni do kilku tygodni. Oczywiście musimy przy tym wiedzieć gdzie patrzeć.
Tak ogromne źródło energii powstaje w zasadzie tylko w momencie kolapsu zwykłej masywnej gwiazdy do gwiazdy neutronowej lub czarnej dziury, co kończy się ogromnym wybuchem supernowej. Typowa ilość światła wyemitowana w błysku gamma wiąże się z przemianą około 1 proc. masy Słońca w czystą energię. Dla porównania, energia wyzwolona w wybuchu współczesnej bomby atomowej, odpowiada przemianie około 1 grama materii. Mówiąc bardziej obrazowo, błysk gamma wyzwala tyle energii co wybuch 10 do potęgi 31 (jest to liczba 1 z 31 zerami) bomb atomowych.
Według najnowszych teorii, większość energii kolapsującej gwiazdy jest emitowana w postaci wąskiej strugi materii i promieniowania tzw. dżetu. Cząstki w tej strudze poruszają się z prędkością bliską prędkości światła i w odległości 100 milionów kilometrów od centrum kolapsu oddają swoją energię w postaci wysokoenergetycznego promieniowania gamma, które my obserwujemy jako błysk.
Główny instrument satelity Swift - Burst Alert Telescope (BAT), jest w stanie wykrywać i rejestrować około dwóch błysków gamma na tydzień określając ich położenie z dokładnością 1-4 sekund kątowych. Informacja ta w ciągu 20 sekund jest przesłana do ziemskich teleskopów "polujących" na poświaty po błyskach gamma, a także służy do natychmiastowego przekierowania satelity tak, aby błysk leżał w polu widzenia X-ray Telescope (XRT) i UltraViolet/Optical Telescope (UVOT), czyli innych instrumentów sondy pracujących odpowiednio w promieniach Rentgena i w ultrafiolecie. Dzięki temu sam błysk jest śledzony w prawie całym zakresie widma elektromagnetycznego.
Właśnie dzięki UVOT udało się zmierzyć odległość do dwóch ostatnio zarejestrowanych błysków gamma: GRB 050318 i GRB 050319, których nazwy wskazują, że odnotowano je 18 i 19 marca. Dzięki obserwacjom satelity Swift udało się wyznaczyć ich przesunięcia ku czerwieni, które wynoszą odpowiednio 1.44 i 3.24, co odpowiada odległościom 9.2 i 11.6 miliardów lat świetlnych.
Jak dotychczas Swift zarejestrował 24 błyski, lecz GRB 050318 był pierwszym, dla którego udało się zaobserwować poświatę ultrafioletową przy pomocy UVOT.
PAP
Skomentuj na forum
wstecz Podziel się ze znajomymi
30-03-2026
Doktor z TikToka: fajnie by było, gdyby w sieci to jednak naukowcy...
Aby chronić pisklęta przed pasożytami.
30-03-2026
Duże teleskopy sfotografowały dwie formujące się planety
Ogłosiło Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO).
30-03-2026
Bakteriofagi mogą chronić żywność przed salmonellą
Informuje pismo „Applied and Environmental Microbiology”.
30-03-2026
Rękawiczki mogą zawyżać wyniki pomiarów mikroplastiku
Informuje specjalistyczne pismo „Analytical Methods”.
Recenzje