W jaki sposób można zmierzyć odległości między atomami, a nawet przestrzeń wewnątrz atomu? Za pomocą linijki, tyle że w skali atomowej - tutaj właśnie do akcji wkracza rozpraszanie neutronów i spektroskopia mezonów (cząstek elementarnych podobnych do elektronów).

Te dwie innowacyjne metody pomagają naukowcom badać strukturę i dynamikę materiałów w skali atomowej, w tym właściwości magnetyczne. Zaawansowane rozwiązania problemów, z jakimi zmaga się nasze, oparte na technologii społeczeństwo - od energii i ochrony środowiska po zdrowie - są w sposób zasadniczy uzależnione od zaawansowanej wiedzy o właściwościach materiałów, aż po skalę atomową.

Zarówno rozpraszanie neutronów, jak i spektroskopia mezonów mogą znaleźć zastosowanie w szerokiej gamie badań w takich dziedzinach jak inżynieria i materiałoznawstwo, fizyka i chemia, nauki o Ziemi i środowisku, dziedzictwo kulturowe czy nauki biomedyczne. Mają one zatem kluczowe znaczenie dla stworzenia europejskiej przestrzeni badawczej.

W zeszłym roku rozpoczęła się realizacja dużego, dofinansowanego ze środków unijnych projektu NMI3-II (Neutron Scattering and Muon Spectroscopy Integrated Initiative), który stanowi kontynuację przełomowych prac prowadzonych w ramach wcześniejszego projektu NMI3. Nadrzędnym celem jest zapewnienie europejskim naukowcom dostępu do pełnego zestawu istniejącego oprzyrządowania oraz specjalistycznej wiedzy z zakresu neutronów i mezonów, aby sprzyjać wspólnie prowadzonym badaniom.

Ponadto projekt NMI3 ma także przyciągnąć młodych ludzi do nauki o neutronach i mezonach. Konkretnie inicjatywa o nazwie NaMES (Neutron and Muon European Schools) skupiła wiele renomowanych placówek, które wspomaga, tworząc de facto rozproszony obiekt szkoleniowy specjalizujący się w rozpraszaniu neutronów i mezonów w Europie.

Około 400 początkujących europejskich naukowców szkoli się rok rocznie w jednej lub kilku z 14 placówek NaMES. W czasie pierwszego spotkania ewaluacyjnego, jakie odbyło się w tym roku, stwierdzono, że wszystkie placówki NaMES zostały jak do tej pory ocenione pozytywnie.

Placówki wspomagane w ramach NMI3 uzupełniają się wzajemnie pod względem tematyki, lokalizacji i terminów. To zróżnicowanie umożliwia zaspokojenie różnorodnych potrzeb studentów w zakresie szkolenia ogólnego lub specjalistycznego, aspektów teoretycznych lub praktycznych, z włączaniem technik promieniowania synchrotronowego lub bez nich. Dyrektorzy placówek spotykają się, aby wymieniać się wiedzą i doświadczeniami, zbierać opinie i podejmować decyzje na temat przyszłego ukierunkowania.

Placówki NaMES są oblegane, bowiem ogromna liczba europejskich naukowców chce przejść szkolenie z technik związanych z neutronami i mezonami. To wspólne przedsięwzięcie będzie kontynuowane, aby zapewnić podnoszenie wydajności europejskich placówek zajmujących się neutronami i mezonami, dzięki systematycznej wymianie informacji, spójnej organizacji i odpowiedniej reklamie.

W ramach projektu NMI3 przeprowadzonych zostało setki doświadczeń materiałoznawczych. Poważne przełomy nie są zazwyczaj dokonywane w ramach pojedynczych doświadczeń, lecz dzięki łącznym wynikom wielu prac badawczych i ustaleń poczynionych w ramach innych, uzupełniających się doświadczeń. Oczekuje się, że inicjatywa NaMES przyczyni się do ugruntowania kompetencji w dziedzinie rozpraszania neutronów i spektroskopii mezonów, otwierając drogę do większej liczby innowacji w przyszłości.

Projekt NMI3-II, którego realizacja rozpoczęła się w lutym 2012 r. i potrwa do 2016 r., otrzyma 15.854.241 EUR dofinansowania ze środków unijnych.