Węch - niedoceniany zmysł
Największym odkryciem ostatnich lat jest - jak mówił dr Majewski - odkrycie receptorów zapachowych. Wiemy już, że pojedyncza komórka ma jeden typ receptora. Mówiąc w uproszczeniu - jeden neuron to jedna cząsteczka zapachowa. Znaleziono jak dotąd około tysiąca genów, które kodują receptory węchu.
Węch jest zmysłem bardzo istotnym dla zwierząt, mniej dla człowieka. Podstawowe funkcje węchu to poszukiwanie pokarmu i poszukiwanie partnera. Ogromne znaczenie, także dla człowieka, ma pamięć węchowa. Wskazuje na to m.in. historia niewidomej Helen Keller (prof. Czerniawska), która dzięki dobrej pamięci zapachowej umiała rozpoznać miejsca, w których się znajduje. Węch pełni w takich sytuacjach funkcję kompensacyjną, zastępuje inny, niesprawny zmysł.
Zwierzęta, zwłaszcza psy, mają o wiele lepszy węch od ludzi, ale i wśród ludzi dają o sobie znać różnice. I tak na przykład słabszym węchem obdarzeni są albinosi. Kobiety, co wiadomo nie od dziś, mają lepszy węch od mężczyzn. Badania wykazały na przykład, że tylko 5 procent panów w porównaniu z 60 proc. pań potrafi rozpoznać zapach własnego t-shirta. Kobietom też bardziej niż mężczyznom przeszkadza własny zapach.
Lepszy węch mają palacze papierosów, chorzy psychicznie, krewni osób chorych na chorobę Alzheimera, osoby ze stwardnieniem rozsianym, chorzy na Parkinsona, depresję, sezonowe zaburzenia nastroju. Niestety, choć korelacje między występowaniem chorób a węchem są coraz lepiej rozpoznane, wciąż nie potrafimy dokładnie ustalić ich stosunków ilościowych. Przezwyciężenie tych trudności pozwoli być może kiedyś na wykrywanie wielu chorób w ich wczesnych stadiach.
Węch jest zmysłem, który pomaga w komunikacji społecznej od najwcześniejszego okresu życia. Badania wykazały, że niektóre wdychane w czasie ciąży przez matkę zapachy wpływają na zmiany rytmu ssania nienarodzonych. Wiadomo też, że niemowlęta rozpoznają matkę właśnie po zapachu.
Czy zapachy mogą wpływać na decyzje konsumentów? W ponad 60 proc. przebadanych dotąd przypadków (prof. Czerniawska) nie stwierdzono istotnych korelacji między zapachem a intensywnością zakupów. Eksperymenty dowiodły natomiast, że zapachem łatwiej jest do czegoś zniechęcić niż zachęcić. Niemniej niektórzy właściciele supermarketów rozpylają na stoisku zapach świeżego pieczywa licząc na lepszy utarg, a sprzedawcy mieszkań robią to samo z zapachem świeżego ciasta.
Co 90 dni wszystkie komórki węchowe w nabłonku węchowym wymieniają się na nowe. Dokładny przebieg tych procesów nie jest jeszcze poznany. Tak jak nie wiadomo, dlaczego coraz więcej ludzi na świecie ma problemy z węchem. Pewne jest natomiast, że przyjemny zapach ma zbawienny wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. To dlatego w otoczeniu miłych zapachów czujemy się lepiej.
PAP - Nauka w Polsce, Waldemar Pławski
16-03-2026
Ekspert: szkodliwość kawy jest mitem
Wyniki najnowszych badań wykazuje liczne korzyści zdrowotne.
16-03-2026
Otyłość to przewlekła choroba cywilizacyjna dotykająca miliony...
Coraz częściej diagnozowana jest u dziec.
16-03-2026
COVID-19 nadal obciąża system ochrony zdrowia
Sześć lat od wybuchu pandemii COVID-19 nadal obciąża system ochrony zdrowia.
09-03-2026
Badacze przeanalizowali diagnozy schizofrenii u dzieci i młodzieży...
Liczba nowych diagnoz w Polsce pozostaje stabilna,.
09-03-2026
Analiza głosu z użyciem AI może wspierać diagnostykę chorób serca
Sztuczna inteligencja może znaleźć zastosowanie w diagnostyce.
09-03-2026
Sześć milionów Polaków choruje na przewlekłe choroby płuc
Powiedziała PAP dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska.
Recenzje