Serwis Nauka w Polsce objął krajowe finały patronatem medialnym.

Ideą tego rozpoznawalnego na świecie konkursu z zakresu komunikacji naukowej jest popularyzowanie nauki oraz przedstawianie skomplikowanych zagadnień naukowych w zrozumiały sposób. Zadaniem uczestników - studentów, doktorantów i młodych naukowców - jest przedstawienie w ciągu trzech minut wybranego przez siebie tematu naukowego w języku angielskim.

Zwycięzca tegorocznej edycji finału polskiego, Tomas Senda z Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej – PIB, w ramach wystąpienia konkursowego pt. „Pryzmat Kultury: czy sztuczna inteligencja widzi naszą tożsamość?” opowiadał o polskich modelach językowych z rodziny PLLuM. Senda pracuje nad przygotowaniem i analizą danych wykorzystywanych do trenowania sztucznej inteligencji. Szczególnie interesuje go funkcjonowanie modeli AI w kontekście języków mniejszościowych, dialektów i różnorodności kulturowej. W swoich badaniach poszukuje rozwiązań, które sprawią, że nowoczesne technologie będą wspierały zachowanie lokalnych języków i kultur, zamiast prowadzić do ich ujednolicania.

Drugie miejsce zajęła dr inż. Dagmara Stasiowska z AGH w Krakowie, opowiadająca o potrzebie hodowli pszczół na Marsie i tłumacząca, jak trudno jest „wyszkolić” takie „kosmiczne” zapylacze. Stasiowska opracowała pierwsze narzędzie umożliwiające symulację rozwoju rodziny pszczelej z uwzględnieniem skutków przeciążeń związanych ze startem rakiety. Interesuje się wpływem warunków ekstremalnych na organizmy żywe oraz popularyzacją wiedzy o znaczeniu zapylaczy dla przyszłości człowieka.

Laureat trzeciego miejsca, dr inż. Piotr Falkowski z Sieci Badawczej Łukasiewicz – PIAP, opowiadał o robotach i sztucznej inteligencji – jako o „fizjoterapeutach jutra”. Falkowski specjalizuje się w robotyce rehabilitacyjnej; rozwija egzoszkielety do zdalnej rehabilitacji domowej, cyfrowe bliźniaki oraz systemy sterowania wykorzystujące sygnały mięśniowe. technologie wspierające rehabilitację oddechową.

Wystąpienia oceniano w trzech kategoriach – treści, jasności przekazu oraz charyzmy uczestnika. Komisji konkursowej przewodniczyła dr hab. Agnieszka Turska-Kawa, prof. Uniwersytetu Śląskiego. W skład komisji weszły: dr inż. Marcelina Jureczko (Rzecznicy Nauki, Politechnika Śląska), dr Kat Phillips (University of Warwick), red. Anna Ślązak (serwis Nauka w Polsce).

Komentując format konkursu, przewodnicząca komisji podkreślała, że ludzie mają dziś do czynienia z paradoksem. - Z jednej strony dostęp do wiedzy, do informacji, jakiego nigdy nie było. Z drugiej strony nigdy nie było tak trudno skupić czyjejś uwagi na ważnych rzeczach. (...) W tak skonstruowanym świecie nie wystarczy tylko wiedzieć, nie wystarczy znać prawdę, czy nawet nie wystarczy dokonać wielkiego odkrycia naukowego. Trzeba o nim opowiedzieć, i trzeba znaleźć kogoś, kto powie: to było super, opowiedz coś więcej - zwróciła uwagę dr hab. Agnieszka Turska-Kawa, prorektorka UŚ.

Dodała, że wiedza i ważne odkrycia nie kończą się w laboratoriach i plikach programów komputerowych czy w gabinetach uniwersyteckich. - To tak naprawdę dopiero początek opowieści. Najważniejsze dziś, żeby ją dobrze przekazać. Nauka zaczyna się wtedy, kiedy przekazujemy ją dalej, kiedy ona inspiruje, pasjonuje i rodzi z siebie coś większego - mówiła.

Laureaci trzech pierwszych miejsc otrzymali nagrody finansowe o łącznej wartości 20 tys. zł. Zwycięzca będzie też reprezentować Polskę podczas międzynarodowego finału FameLab International, który również odbędzie się w Katowicach.

Polską edycję konkursu zorganizował Uniwersytet Śląski w Katowicach wraz z Konsorcjum Akademickim – Katowice Miasto Nauki. Wcześniej polskie finały były organizowane przez Fundację British Council i Centrum Nauki Kopernik w Warszawie.

FameLab powstał w 2005 r. w brytyjskim Cheltenham jako część tamtejszego festiwalu nauki, który jednak szybko podbił serca publiczności na świecie. Lokalne edycje konkursu były organizowane już w ponad 30 krajach na wszystkich kontynentach.