Akceptuję
W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczone w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności

Zamknij X
Reklama1
Strona główna Start

Czy w starszym wieku warto zerwać z nałogiem palenia?

Indywidualna długość ludzkiego życia jest wypadkową czynników genetycznych i środowiskowych. Geny odpowiadają za około 25% zmienności ludzkiego życia. Uważa się, że pozostałe 75% zależy przede wszystkim od czynników, takich jak żywienie, styl życia i warunki socjoekonomiczne1. Spośród elementów stylu życia palenie papierosów należy do wiodących przyczyn przedwczesnych zgonów i chorobowości również u osób w starszym wieku. Najczęstszą przyczynę zgonów osób w wieku podeszłym stanowią zależne od miażdżycy schorzenia sercowo- i mózgowo naczyniowe. Około 85% umierających z powodu choroby niedokrwiennej serca przekroczyło 65. rok życia, a 70% udarów mózgu występuje u osób w takim wieku2.

Częstość palenia wśród osób w starszym wieku


Częstość palenia wśród osób w starszym wieku jest mniejsza niż u młodszych, ale nadal znacząca. W badaniu NATPOL PLUS częstość tego nałogu u badanych między 18. a 39. rokiem życia wynosiła 35,5%, między 40. a 59. – 43,1%, a po 59. roku życia tylko 16,7%3. Wyniki tego badania wykazały także, że do 50. roku życia ryzyko sercowo naczyniowe zależy głównie od palenia tytoniu, natomiast wśród osób w starszym wieku przesuwa się na 3. miejsce za nadciśnienie tętnicze i hipercholesterolemię. W ramach programu POLKARD SPOK oceniano częstość występowania czynników ryzyka CVD wśród reprezentatywnej dla Polski grupy pacjentów dużego ryzyka CVD leczonych w POZ4. Przebadano 19 593 chorych, w większości z udokumentowaną chorobą wieńcową (72%), w średnim wieku 63±10 lat, wśród których u 59,3% występowało nadciśnienie, u 76,3% dyslipidemia, u 28,3% cukrzyca, u 76,6% nadwaga i otyłość, 15,9% paliło papierosy. W badaniach własnych w populacji 26 801 osób powyżej 60. roku życia zgłaszających się do POZ niezależnie od przyczyny, w średnim wieku 70,6 ±6,5 roku, palenie tytoniu stwierdzono u 19,3% pacjentów5. Mężczyźni palili papierosy znamiennie częściej niż kobiety: 30,9% vs 11,5%, a częstość palących w badanej populacji stopniowo zmniejszała się wraz z wiekiem. Podobne wyniki jak w Polsce stwierdzono w innych krajach europejskich w populacji osób w starszym wieku6.

Palenie a ryzyko incydentów naczyniowych u osób w starszym wieku


Badanie Framingham Heart Study jednoznacznie potwierdziło, że wszystkie główne czynniki ryzyka miażdżycy, w tym palenie tytoniu, są równie ważne w starszym wieku2. W grupie wiekowej 65–94 lata w porównaniu z badanymi w wieku 35–64 lata, pomimo że niektóre współczynniki regresji, takie jak stężenie cholesterolu w surowicy, czy palenie wydają się mniej znaczące w populacji osób w starszym wieku, to większe ogólne ryzyko choroby wieńcowej wśród osób starszych kompensuje ten spadek znaczenia. W badaniu Cardiovascular Health Study na grupie ponad 5000 osób po 65. roku życia wykazano, że 50 paczkolat papierosów zwiększa śmiertelność sercowo naczyniową (CV) 1,6 raza7. Również w badaniu Systolic Hypertension in the Elderly Program wykazano, że palenie jest w starszym wieku czynnikiem predykcyjnym pierwszego incydentu CV oraz nagłego zgonu w przypadku świeżego zawału serca8. W prospektywnych obserwacjach Framingham i Honolulu Heart Program u osób po 65. roku życia palenie zwiększało ryzyko zgonu z powodu choroby wieńcowej prawie 2 krotnie2,9.

Palenie okazało się także czynnikiem ryzyka niedokrwiennego udaru mózgu. W badaniu Framingham w 26 letniej obserwacji stwierdzono, że u palących mężczyzn udar występował 1,6 raza częściej, a u kobiet 1,9 raza częściej i efekt ten nie malał z wiekiem10. Podobne ryzyko udaru występowało u osób powyżej 80. roku życia11.

Z obecnością nałogu palenia u osób starszych wiąże się też, co najmniej 4 krotne zwiększenie ryzyka istotnego zwężenia tętnicy szyjnej wewnętrznej bądź wspólnej12. Palenie powoduje także prawie 2,5 krotne zwiększenie ryzyka miażdżycy tętnic obwodowych u starszych mężczyzn i prawie 3 krotny u kobiet13.

Palenie a zagrożenie schorzeniami niezależnymi od miażdżycy


Palenie stanowi także podstawowy czynnik ryzyka wielu innych schorzeń, których częstość występowania wzrasta z wiekiem. Do typowych zaburzeń zależnych od palenia z wiekiem zwiększa się częstość chorób nowotworowych oraz obturacyjnej choroby płuc. Poza tym palenie przyczynia się też do pogorszenia funkcji poznawczych i rozwoju demencji, nawet, jeżeli uwzględni się w analizach wpływ wieku, poziomu edukacji i przebyte epizody udarów mózgowych14. Niedawna metaanaliza badań prospektywnych wykazała, że u osób nigdy niepalących w porównaniu z osobami aktualnie palącymi ryzyko rozwoju demencji i pogorszenia funkcji poznawczych jest od 40 do 80% mniejsze, w zależności od badanego punktu końcowego15.

U starszych palących osób dochodzi do znacznego przyspieszenia utraty funkcji nerek i nie tylko w obecności innych czynników ryzyka miażdżycy, ale także przy ich braku16. Zarówno ostry efekt palenia, jak i palenie przewlekłe powodują pogorszenie klirensu kreatyniny. Wywierają także negatywny wpływ na czynność nerek u chorych z nadciśnieniem tętniczym i pierwotnymi czy wtórnymi nefropatiami. Palenie stanowi również ważny czynnik ryzyka osteoporozy17. Przyczynia się do nasilenia utraty kości, zwiększa ryzyko upadków, a ponadto wykazano, że obok wieku, ciężaru ciała, płci i menopauzy, stanowi niezależny czynnik ryzyka złamań. Wykazano ponadto wyraźny niekorzystny wpływ palenia po 75. roku życia na zwiększenie zagrożenia niesprawnością.

Nałóg palenia przyczynia się także do zwyrodnienia plamki i pogorszenia widzenia w starszym wieku18. Wykazano, że poza wiekiem palenie jest niezależnym czynnikiem ryzyka degeneracji plamki, prawdopodobnie przez wpływ na powstawanie wolnych rodników tlenowych. Ponadto pogorszenie widzenia z wiekiem może także zależeć od przyspieszenia przez palenie rozwoju zaćmy.

Palenie a długość życia


Spodziewany czas trwania życia u osób niepalących ulega wyraźnemu wydłużeniu w porównaniu z palącymi, gdyż palenie nawet w starości, skraca czas przeżycia w związku z nasileniem indukowanego paleniem uszkodzenia tkanek19. Nawet u osób stuletnich, gdzie liczba palących jest bardzo niewielka (maksymalnie kilka%), u aktualnych palaczy stwierdzano znacząco większą liczbę chorób przewlekłych w porównaniu z osobami niepalącymi20. Biologiczne efekty palenia wiążą się z nasileniem stresu oksydacyjnego, pogorszeniem funkcji śródbłonka naczyniowego i nasileniem stanu zapalnego w naczyniach, przyspieszeniem miażdżycy i zwiększeniem karcynogenezy, pogorszeniem czynności oddechowych, a w konsekwencji wzrostem chorobowości i śmiertelności19. Okazało się także, że proces skracania długości telomerów, który występuje w procesie starzenia w komórkach somatycznych, ulega nasileniu pod wpływem palenia.

Palenie a pomyślne starzenie


Z powyższych rozważań wynika, że palenie może nie tylko skrócić życie, ale w znacznym stopniu zmniejszyć prawdopodobieństwo starzenia pomyślnego. Potwierdziły to także cytowane już amerykańskie badania Cardiovascular Health Study21. Niezależnymi czynnikami pomyślnego starzenia, definiowanego w tym programie, jako starzenie wolne od chorób sercowo naczyniowych, nowotworów, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, z zachowaną sprawnością fizyczną i umysłową, okazały się niektóre elementy stylu życia oraz wybrane czynniki ryzyka chorób układu sercowo naczyniowego czy subkliniczne wykładniki choroby. Spośród elementów stylu życia najistotniejsze znaczenie miały: aktywność fizyczna, niepalenie, wyższy poziom wykształcenia, mniejszy obwód pasa. Promowanie zdrowego stylu życia oraz prewencja schorzeń ma więc znaczenie priorytetowe dla utrzymania zdrowia do późnych lat życia.

Korzyści i możliwości zaprzestania palenia w starszym wieku

Powszechnie uważa się, że zaprzestanie palenia w starszym wieku jest trudne i nie przynosi takich korzyści jak w młodszej populacji. Nic bardziej błędnego. Zaprzestanie palenia przyczynia się do zmniejszenia ryzyka chorobowości i śmiertelności w populacji osób w starszym wieku. W przeprowadzonych w USA badaniach prospektywnych w ciągu 5 lat obserwacji okazało się, że we wszystkich grupach wiekowych 60–69, 70–74 oraz powyżej 75. roku życia ryzyko zgonu z przyczyn sercowo naczyniowych było podobne u byłych palaczy jak u osób niepalących, natomiast osoby palące zarówno mężczyźni, jak i kobiety wykazywali około 2 krotnie większe ryzyko zgonu22. Wykazano też, że ryzyko udaru zmniejsza się po 2 latach od zaprzestania palenia, po 5 latach zrównując się z ryzykiem udaru u osób niepalących10. We wtórnej prewencji po zawale serca nawet otrzymanie tylko porady dotyczącej palenia wiązało się ze zmniejszeniem śmiertelności starszych chorych. Dlatego w prewencji zdarzeń sercowo naczyniowych znajduje miejsce także zaprzestanie palenia tytoniu24. Możliwości rzucania palenia w starszym wieku są podobne jak u młodszych, a 6 miesięczna skuteczność pozostania niepalącym u starszych chorych wynosi około 20%.

Podsumowanie

Palenie również w starszym wieku zwiększa ryzyko przedwczesnego zgonu. Zmniejsza także prawdopodobieństwo pomyślnego starzenia się. Zerwanie z nałogiem jest możliwe także u seniorów, a ponadto poprawia przebieg chorób i znacząco zmniejsza śmiertelność.


Piśmiennictwo

1. Vasto S., Candore G., Ballistreri C.R. i wsp.: Inflammatory net works in aging, age related diseases and longevity. Mech. Ageing Dev. 2007; 128: 83–91. 2. Kannel W.B., Higgins M.: Smoking and hypertension as predictors of cardiovascular risk in population studies. J. Hypertens. Suppl. 1990; 8 (5): S3–S8. 3. Zdrojewski T., Bandosz P., Szpakowski P. i wsp.: Rozpowszechnienie głównych czynników ryzyka chorób układu sercowo naczyniowego w Polsce. Wyniki badania NATPOL PLUS. Kardiol. Pol. 2004; 61 (supl. 4): 5–26. 4. Główczyńska R., Pietrasik A., Starczewska M.E. i wsp.: Czynniki ryzyka zdarzeń sercowo naczyniowych w populacji pacjentów podstawowej opieki zdrowotnej. Przew. Lek. 2005; 6: 52–57. 5. Gryglewska B., Fornal M., Wizner B. i wsp.: Czynniki ryzyka sercowo naczyniowego wśród starszych pacjentów podstawowej opieki zdrowotnej. Przegl. Lek. 2007; 64 (12): 1006–1009. 6. Diez B.J.M., del Val Garcia J.L., Pelegrina T.J. i wsp.: Cardiovascular disease epidemiology and risk factors in primary care. Rev. Esp. Cardiol. 2005; 58: 367–373. 7. Fried L.P., Kronaml R.A., Newman A.B. i wsp.: Risk factors for 5 year mortality in older adults: The Cardiovascular Health Study. JAMA 1998; 279: 585–592. 8. Siegel D., Kuller L., Lazarus N.B. i wsp.: Predictors of cardiovascular events and mortality in the Systolic Hypertension in the elderly Program pilot project. Am. J. Epidemiol. 1987; 126: 385–399. 9. Benfante R., Reed D., Frank J.: Does cigarette smoking have an independent effect on coronary heart disease incidence in the elderly? Am. J. Public Health 1991; 81: 897–899. 10. Wolf P.A., D’Agostino P.S., Kannel W.B. i wsp.: Cigarette smoking as a risk factor stroke: the Framingham study. JAMA 1998; 259: 1025–1029. 11. Aronow W.S., Ahn C., Gutstein H.: Risk factors for new atherothrombotic brain infarction in 644 older men and 1488 older women. Am. J. Cardiol. 1996; 77: 1381–1383. 12. Aronow W.S., Ahn C., Schoenfeld M.R.: Risk factors for extracranial internal or common carotid arterial disease in elderly patients. Am. J. Cardiol. 1993; 71: 1779–1481. 13. Aronow W.S.: Peripheral arterial disease in the elderly. Clin. Interven. Ageing 2007; 2: 645–654. 14. Fillit H.M., Butler R.N., O’Connell A.W. i wsp.: Achieving and maintaining cognitive vitality with aging. Mayo Clin. Proc. 2002; 77 (7): 681–696. 15. Anstey K.J., von Sanden C., Salim A., O’Kearney R.: Smoking as a risk factor for dementia and cognitive decline: a meta analysis of prospective studies. Am. J. Epidemiol. 2007; 166: 367–378. 16. Baggio B., Budakovic A., Perissinotto E. i wsp.: ILSA Working Group: Atherosclerotic risk factors and renal function in the elderly: the role of hyperfibrinogenaemia and smoking. Results from the Italian Longitudinal Study on Ageing (ILSA). Nephrol. Dial. Transplant. 2005; 20 (1): 114–123. 17. Wong P.K., Christie J.J., Wark J.D.: The effects of smoking on bone health. Clin. Sci. (Lond) 2007; 113 (5): 233–241. 18. Coleman H.R., Chan C.C., Ferris F.L. 3rd, Chew E.Y.: Age related macular degeneration. Lancet 2008; 372 (9652): 1835–1845. 19. Bürkle A., Caselli G., Franceschi C. i wsp.: Pathophysiology of ageing, longevity and age related diseases. Immun. Ageing 2007; 4: 4–12. 20. Nicita Mauro V., Lo Balbo C., Mento A. i wsp.: Smoking, aging and the centenarians. Exp. Gerontol. 2008; 43 (2): 95–101. 21. Burke G.L., Arnold A.M., Bild D.E. i wsp.: Factors Associated with Healthy Aging: The Cardiovascular Health Study. J. Am. Ger. Soc. 2001; 49: 254–262. 22. LaCroix A.Z., Lang L., Scdherr P. i wsp.: Smoking and mortality among older men and women in three communities. N. Engl. J. Med. 1991; 324: 1619–1625. 23. Houston T.K., Allison J.J., Person S. i wsp.: Post myocardial infarction smoking cessation counseling: associations with immediate and late mortality in older Medicare patients. Am. J. Med. 2005; 118 (3): 269–275. 24. Andrawes W.F., Bussy C., Beldim J.: Prevention of cardiovascular events in elderly people. Drug Aging 2005; 22: 859–876.

Źródło: dr n. med. Barbara Gryglewska/ http://uzaleznienia.mp.pl



Tagi: palenie, nałóg, papierosy, szkodliwość, wiek, badania, nikotyna, lab, laboratorium, laboratoria
Drukuj PDF
wstecz Podziel się ze znajomymi

znajdz nas na fcb
Informacje dnia: Stypendia naukowe dla wybitnych młodych naukowców Nanomateriały pomagają w oczyszczaniu wody Pływanie zmniejsza ryzyko zgonu Męska płodność na poziomie molekularnym 16 mln euro dla naukowców zajmujących się żywnością Innowacyjne cewniki medyczne Stypendia naukowe dla wybitnych młodych naukowców Nanomateriały pomagają w oczyszczaniu wody Pływanie zmniejsza ryzyko zgonu Męska płodność na poziomie molekularnym 16 mln euro dla naukowców zajmujących się żywnością Innowacyjne cewniki medyczne Stypendia naukowe dla wybitnych młodych naukowców Nanomateriały pomagają w oczyszczaniu wody Pływanie zmniejsza ryzyko zgonu Męska płodność na poziomie molekularnym 16 mln euro dla naukowców zajmujących się żywnością Innowacyjne cewniki medyczne

Partnerzy

GoldenLine Fundacja Kobiety Nauki Warszawskie Stowarzyszenie Biotechnologiczne (WSB) „Symbioza” Obywatele Nauki NeuroSkoki Biomantis Uni Gdansk MULTITRAIN I MULTITRAIN II Nauki przyrodnicze KOŁO INZYNIERÓW PB ICHF PAN FUNDACJA JWP NEURONAUKA BIOOPEN 2016 QDAY Mlodym Okiem Nauka w Polsce CITTRU - Centrum Innowacji, Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu Akademia PAN Chemia i Biznes Farmacom Świat Chemii Forum Akademickie Biotechnologia     Geodezja „Pomiędzy naukami – zjazd fizyków i chemików” WIMC WARSZAWA 2016 Konferencja Biomedyczna Projektor Jagielloński Instytut Lotnictwa EuroLab