Akceptuję
W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczone w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności

Zamknij X
Horyzont
Strona główna Artykuły
Dodatkowy u góry

Nienasycone kwasy tłuszczowe – rodzaje, występowanie

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe rodziny omega 3

Głównym przedstawicielem kwasów z rodziny omega 3 jest kwas alfa-linolenowy (ALA). Jest on określany jako niezbędny, gdyż organizm ludzki nie potrafi go syntetyzować i musi być on dostarczany z pokarmem. Podstawowym źródłem kwasu α-linolenowego w diecie są różnego rodzaju oleje roślinne – lniany, rzepakowy, sojowy oraz inne tłuszcze pochodzenia roślinnego uzyskiwane w wyniku przeestryfikowania, między innymi, tzw. miękkie margaryny (DYBKOWSKA, 2015). Kolejnymi kwasami należącymi do tej klasy są kwas dokozaheksaenowy (DHA) oraz kwas eikozapentaenowy (EPA), które powstają w wyniku elongacji oraz desaturacji (wprowadzenia dodatkowych wiązań podwójnych) łańcucha węglowodorowego kwasu alfa-linolenowego (BARTNIKOWSKA I OBIEDZIŃSKI, 1997; KOLANOWSKI, 2013; WAŁEJKO I WITKOWSKI, 2016). Te dwa kwasy są co prawda syntetyzowane w organizmie człowieka, lecz ich endogenne wytwarzanie wynosi tylko około 8% ich zapotrzebowania. Z powodu niskiej konwersji oraz wielu biologicznych funkcji kwasu alfa-linolowego, dokozaheksaenowego i eikozapentaenowego niezwykle ważnym elementem prawidłowej diety jest dostarczanie tych kwasów w odpowiednich ilościach (KOPEĆ, 2016). Kolejnym niezwykle cennym źródłem kwasów tłuszczowych omega 3 są ryby, zawierające duże ilości tłuszczu, do których możemy zaliczyć: łososia, śledzia czy makrelę (NOWICKA, 2005).

W organizmie człowieka szczególne znaczenie odgrywają dwa wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega 3: kwas dokozaheksaenowy (DHA) oraz kwas eikozapentaenowy (EPA). DHA wykrywa się głównie w siatkówce oka, korze mózgu, śledzionie, erytrocytach i w nasieniu, a jego zawartość w organizmie stanowi 1,3-5% wszystkich kwasów tłuszczowych (ARTERBURN I IN., 2006). EPA znajduje się głównie w mięśniach, wątrobie, śledzionie i erytrocytach oraz stanowi 0,5-2,8% kwasów tłuszczowych organizmu (KEW I IN., 2004). Kwas EPA i DHA są prekursorami autakoidów, czyli hormonów miejscowych o działaniu przeciwzapalnym, a ich obecność w miejscu objętym stanem zapalnym, stwierdza się już po 1 godzinie. W tym wczesnym okresie reakcji zapalnej obserwuje się dwa szczyty wzrostu ich stężenia – pierwszy związany jest z napływem tych kwasów do miejsca zapalenia z krwi, łącznie z transportującą je albuminą. Drugi szczyt stężeń przypada w momencie uwolnienia kwasu dokozaheksaenowego i eikozopentaenowego z fosfolipidów błon komórkowych w wyniku działania aktywowanej fosfolipazy A2 (FILIPCZYK I WYSTRYCHOWSKI, 2011). Kwasy DHA i EPA wpływają na spadek ciśnienia tętniczego u osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze. Ostatnie wyniki badań wykazują, że kwasy omega 3 mogą wykazywać działanie przeciwarytmiczne (DUDA, 2012). Naukowcy wskazują także na przeciwmiażdżycowe, przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe działanie tych kwasów. Ich dostarczanie do organizmu zmniejsza produkcję cytokin prozapalnych (w tym czynnika martwicy nowotworu TNF-a oraz interleukin: IL-1, IL-6, IL-8) (BAGGA I IN., 2003). Zapobiegają one także ekspresji cząsteczek adhezyjnych to jest: VCAM-1, ICAM-1 i selektyny E na powierzchni komórek śródbłonka oraz ograniczają stężenie białka zapalnego – CRP we krwi (MATERAC I IN., 2013). Kwas eikozapentaenowy (EPA) wpływa głównie na układ sercowo-naczyniowy poprzez syntezę eikozanoidów trienowych. Miejscem powstawania prostacykliny (PGI-3) jest śródbłonek naczyń, jej działanie polega na rozszerzeniu światła naczynia, obniżeniu ciśnienia krwi oraz nie dopuszcza ona do agregacji płytek krwi (JACH-KORNACEWICZ I PRZYBYCIEŃ, 2009). Miejscem powstawania tromboksanu A3 (TXA3) są trombocyty. Tromboksan A3 opowiada za agregację płytek krwi, a także za skurcz mięśni gładkich, w ścianie naczyń krwionośnych, co objawia się zwężeniem światła naczynia. Ponad to pod wpływem lipooksygenazy (LOX) z kwasu EPA powstają leukotreiny LTB-5 w leukocytach, które są słabym induktorem zapaleń i reakcji alergicznych (ACHREMOWICZ I SZARY-SWORST, 2005; KOLANOWSKI, 2007). Ponadto, kwas eikozapentaenowy i dokozaheksaenowy przeciwdziałają pierwotnej i wtórnej chorobie niedokrwiennej serca (MACKIEWICZ I IN., 2009; DUDA I IN., 2010). Kwas eikozapentaenowy, odgrywa niezwykle istotną rolę w przekazywaniu informacji między komórkami mózgowymi (WALCZEWSKA I IN., 2011; WILCZYŃSKA, 2012). Badania epidemiologiczne jednoznacznie wskazują, że u osób cierpiących na depresję dostarczających do swego organizmu oprócz antydepresantów, także kwasów z grupy omega 3 zaobserwowano znaczne zmniejszenie skutków tej choroby (KRAWCZYK I ROBAKOWSKI, 2007). Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe z tej klasy wykazują także działanie przeciwnowotworowe. Liczne badania prowadzone na zwierzętach laboratoryjnych wykazują, że kwasy tłuszczowe omega 3 hamują proces tworzenia przerzutów w chorobach nowotworowych (SOMMER I IN., 2000; ZAJDEL I IN., 2010, ZALEGA I WĘGIEREK-SZOSTAK, 2013). Kwas dokozaheksaenowy przyczynia się do apoptozy komórek nowotworowych okrężnicy oraz redukuje wzrost komórek rakowych gruczołu sutkowego. Natomiast EPA i DHA wpływają na stężenie prostaglandyny E2 w komórkach nowotworowych płuca, która odpowiedzialna jest za postęp procesu nowotworowego oraz tworzenie przerzutów. Kwasy z klasy omega 3 wykazują także toksyczne działanie na komórki nowotworowe oraz hamują ich proliferację (ZAJDEL I IN., 2010). Kwasy te są również integralnym elementem strukturalnym neuronów budujących siatkówkę oka, w tym plamkę żółtą. W związku z tym niedobory tych kwasów w diecie mogą wpływać na powstawanie zwyrodnienia plamki żółtej (KOWALSKI I IN., 2008). Niektóre choroby metaboliczne, wiążą się z przestrzeganiem rygorystycznej diety, co sprzyja niedoborom kwasów omega 3. Osoby chorujące na fenyloketonurię, które ograniczają białko w swojej diecie unikają także spożywania ryb, które są jednym z najlepszych źródeł kwasu DHA. Przez to zauważalne są u nich zaburzenia rozwoju psychoruchowego i intelektualnego (JAŃCZYK I SOCHA, 2012). Ostanie badania wskazują, że mniejsze spożycie kwasów tłuszczowych z rodziny omega 3 może wpływać na osłabienie funkcji poznawczych związanych z wiekiem oraz z otępieniem spowodowanym na przykład chorobą Alzheimera (CIOK, 2008). Wiele doniesień wskazuje, że zwiększone spożycie DHA przeciwdziała zapadalności na chorobę Alzheimera oraz przeciwdziała demencji (QUINN I IN., 2010). Liczne badania donoszą, że kwas dokozaheksaenowy obniża wytwarzanie oraz akumulację b-amyloidu, czyli substancji odpowiedzialnej za rozwój tego schorzenia (COLE I IN., 2009). Spożywanie produktów bogatych w kwasy z klasy omega 3 zmniejsza także sztywność poranną stawów oraz liczbę tkliwych stawów w badaniach fizykalnych. Wykazano, że dostarczanie przynajmniej 3 g dawki EPA i DHA zmniejsza produkcję leukotrienów B4 uwalnianych z granulocytów obojętnochłonnych oraz ilość interleukiny 1 uwalnianej z monocytów. Obie te substancje uważane są za prekursory stanów zapalnych w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów (KREMMER, 2000). Uznano zatem, że kwasy tłuszczowe omega 3 dostarczane w odpowiednich ilościach chociaż nie są w stanie zastąpić standardowego leczenia, mogą w znaczącym stopniu wspomóc przebieg terapii (DOMAGAŁA, 2014). Kwasy tej grupy wykazują także wiele innych prozdrowotnych działań. Są odpowiedzialne między innymi za redukcję stężenia frakcji triacylogliceroli w osoczu krwi poprzez hamowanie ich syntezy w ścianie jelita i w wątrobie. Wiele badań prowadzonych przez Mackiewicz i współpracowników (2009) wykazało działanie przeciwzakrzepowe kwasów omega 3. Wynika to z przedłużenia czasu krwawienia oraz zmniejszenia podatności płytek krwi do zlepiania. Liczne badania wskazują, że kwas eikozapentaenowy i dokozaheksaenowy redukuje ciśnienie tętnicze, występujące u osób z nadciśnieniem tętniczym. Kwasy te także przeciwdziałają zaburzeniom rytmu serca (SOMINKA I KOZŁOWSKI, 2008). Dzięki modyfikacji syntezy eikozanoidów, redukcji poziomu cholesterolu oraz hamowaniu procesu adhezji płytek krwi kwasy omega 3 działają przeciwmiażdżycowo (STOŁYHWO-SZPAJER I IN., 2001; JAŃCZYK I SOCHA, 2012; KOMPANOWSKA-JEZIERSKA I IN., 2014). Wykazują ponadto działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne polegające na hamowaniu nadmiernej odpowiedzi immunologicznej, a także nasileniu przebiegu procesów zapalanych w chorobach wirusowych i bakteryjnych (ŁUKASIUK-MARCINIAK, 2011). Wykazano także, że kwasy omega 3 przeciwdziałają rozwojowi cukrzycy typu II, zwiększając wrażliwość tkanek na insulinę. Kwas alfa- linolenowy, EPA i DHA wykazują także korzystny wpływ na skórę i przeciwdziałają powstawaniu chorób skórnych, jak chociażby atopowe zapalenie skóry (HORROBIN, 2000; BOJAROWICZ I WOŹNIAK, 2008; ZIELIŃSKA I NOWAK, 2014). Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega 3 są również prekursorami niedawno odkrytych SPM (specialized pro resolving mediators), aktywnych cząsteczek, które są odpowiedzialne za wygaszanie/rezolucję procesu zapalnego. EPA i DHA wpływają także na funkcjonowanie mitochondriów i produkcję ATP (DUDA, 2010). Kwas dokozaheksaenowy jest ważnym składnikiem błon synaptycznych i fotoreceptorów siatkówki (WALCZEWSKA, 2011). Odpowiedzialny jest także za prawidłowy przebieg procesów neurogenezy i synaptogenezy. Odgrywa kluczową rolę w rozwoju mózgu i siatkówki oka zarówno w okresie życia płodowego jak i we wczesnych etapach życia noworodka (MIROWSKI I JACHNIS, 2016). Zapotrzebowanie na ten kluczowy składnik dla płodu jest zaspokajane dzięki transportowi z krwioobiegu matki. Niedobory kwasu dokozaheksaenowego w tkankach płodu przekładają się na małe rozmiary ciała oraz mogą być przyczyną przedwczesnego porodu (MIROWSKI I JACHNIS, 2016). Niska zawartość kwasów tłuszczowych z rodziny omega 3 u ciężarnych kobiet może wpływać na występowanie depresji poporodowej (HARTON, 2013). Badania prowadzone przez Shen’a i współpracowników wskazują, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe n-3 wpływają korzystnie na tkankę kostną, świadczy o tym redukcja tlenku azotu w kościach, wzrost poziomu w osoczu krwi IGF-1 oraz aktywności fosfatazy zasadowej przy jednoczesnym obniżeniu wydalania z moczem markerów resorpcji kości - pirydynoliny i wapnia. W związku z tym dieta, w której dostarcza się kwasów omega 3 może osłabiać intensywność zmian zanikowych tkanki kostnej (SHEN I IN., 2003; WATKINS I IN., 2003; POULSEN I IN., 2007; GRABOŚ I GAWŁOWSKA, 2011). Niskie stężenie kwasów omega 3, a zwłaszcza kwasu dokozaheksaenowego skutkuje osłabieniem neuroprzekaźnictwa serotoninergicznego. Badania wskazują, że niskie poziomy EPA i DHA w błonach erytrocytów mogą predysponować do podjęcia próby samobójczej (HUAN I IN., 2004; McNAMARA I IN., 2006).



Drukuj PDF
wstecz Podziel się ze znajomymi

Recenzje



Informacje dnia: Jak wybrać najlepszą zmywarkę laboratoryjną Dieta niskobiałkowa przedłuża muszkom życie Smog zabija 40 tys. Polaków rocznie Pięć badaczek z nagrodą L'Oreal-UNESCO Polacy zbudowali innowacyjny motocykl GLG Pharma zapowiada nowe projekty onkologiczne Jak wybrać najlepszą zmywarkę laboratoryjną Dieta niskobiałkowa przedłuża muszkom życie Smog zabija 40 tys. Polaków rocznie Pięć badaczek z nagrodą L'Oreal-UNESCO Polacy zbudowali innowacyjny motocykl GLG Pharma zapowiada nowe projekty onkologiczne Jak wybrać najlepszą zmywarkę laboratoryjną Dieta niskobiałkowa przedłuża muszkom życie Smog zabija 40 tys. Polaków rocznie Pięć badaczek z nagrodą L'Oreal-UNESCO Polacy zbudowali innowacyjny motocykl GLG Pharma zapowiada nowe projekty onkologiczne

Partnerzy

GoldenLine Fundacja Kobiety Nauki Job24 Obywatele Nauki NeuroSkoki Portal MaterialyInzynierskie.pl Biomantis Uni Gdansk MULTITRAIN I MULTITRAIN II Nauki przyrodnicze KOŁO INZYNIERÓW PB ICHF PAN FUNDACJA JWP NEURONAUKA BIOOPEN 2016 Mlodym Okiem Nanotechnologia Lodz Genomica SYMBIOZA 2017 Podkarpacka Konferencja Młodych Naukowców UAM CISNIENIE POZNAN Polski Instytut Rozwoju Biznesu Analityka Nauka w Polsce CITTRU - Centrum Innowacji, Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu Akademia PAN Chemia i Biznes Farmacom Świat Chemii Forum Akademickie Biotechnologia     Geodezja „Pomiędzy naukami – zjazd fizyków i chemików” WIMC WARSZAWA 2016 Konferencja Biomedyczna Projektor Jagielloński Instytut Lotnictwa EuroLab